Digitale toegankelijkheid in Nederland

Rotterdam, 11 maart 2016 (update 22 maart 2018 4 september 2017, 21 december 2016)

De status van verdragen, wetten en regelgeving in Nederland rondom digitale toegankelijkheid (eerder bekend als Webrichtlijnen) op een rijtje. De aandacht voor digitale toegankelijkheid groeit en groeit. In Europa zijn 80 miljoen mensen met een functiebeperking, dat is ongeveer 15% van de bevolking. Steeds vaker moeten mensen hun zaken regelen via internet. Als mensen e-mail en Facebook kunnen gebruiken, dan zou online aangifte doen, een online betaling doen of online een afspraak maken toch ook niet onmogelijk mogen zijn? Digitale toegankelijkheid is een middel om je website voor een grote groep van die 15% ook zonder aanpassing bruikbaar te maken.

Raakt deze wet en regelgeving jou organisatie? Hier het overzicht van digitale toegankelijkheid per branche.

Toegankelijkheid voor overheden

Voor overheden geldt de eis van een toegankelijke website al sinds 1 januari 2011. De overheidsrichtlijnen zelf zijn in 2006 vastgesteld. Er is een Europese Richtlijn die Nederland één op één overneemt en digitale toegankelijkheid voor overheden dat wordt opgenomen in Nederlandse wetgeving. De Webrichtlijnen zijn in 2016 vervangen door deze Europese standaard. Inhoudelijk verandert er haast niks. De oude en de nieuwe standaard is gebaseerd op één internationale standaard: WCAG 2.0 de internationale Richtlijnen voor Toegankelijkheid van Webcontent van het W3C. Deze nieuwe standaard EN 301 549 heeft WCAG 2.0 één op één opgenomen. Er zijn vergevorderde ontwikkelingen in versie 2.1 van WCAG. Inmiddels werkt W3C samen met de organisatie die zich met EN 301 549 zodat updates van beide standaarden synchroon lopen.

Digitale toegankelijkheid (nieuw per 7 december 2016)

Op 7 december is Webrichtlijnen na 10 jaar trouwe dienst stilletjes van de lijst van overheidsstandaarden verdwenen. Er is een nieuwe standaard die overeenkomt met de internationale ontwikkelingen. Deze standaard houdt in dat bouwkwaliteit beschreven onder het principe Universeel niet meer verplicht is. Overheden moeten nog altijd dezelfde inspanning leveren om tot een toegankelijk digitaal product te komen. Bouwkwaliteit draagt bij aan het eenvoudig bereiken van die toegankelijkheidsrichtlijnen.

Uitzonderingen

Om niet af te wijken van de internationale richtlijnen hanteert Nederland nu dezelfde regels zoals die op Europees niveau zijn vastgelegd. Deze uitzonderingen wijken op een aantal punten af van de uitzonderingen die in 2016 nog golden. Verwar deze dus niet. Alle uitzonderingen zijn slechts van tijdelijk aard; in de toekomst zal uiteindelijk aan alle regels moeten worden voldaan.
De uitzonderingen kan je vinden op de website DigiToegankelijk van Logius.

Toegankelijkheid voor meer organisaties

Organisaties krijgen van steeds meer kanten te maken met het toegankelijk maken van hun website. Bedrijven die zaken doen in Amerika hebben hier al veel werk aan. Zo heb ik gehoord dat KLM en Shell al heel goed bezig zijn. Een greep uit de organisaties waarop de (nieuwe) regels van toepassing zijn:

  • tv-kabelmaatschappijen
  • telefoonmaatschappijen
  • aanbieders en makers van e-books
  • organisaties met een webwinkel
  • openbaarvervoer-maatschappijen
  • luchtvaartmaatschappijen
  • banken
  • hotels

Rechtspersonen met een wettelijke taak

Onderwijs wordt niet expliciet genoemd in de Europese Toegankelijkheidsakte (European Accessibility Act). In Nederland valt onderwijs onder rechtspersonen met een wettelijke taak.
De Wet Digitale Overheid (voorheen Wet Generieke Digitale Infrastructuur) waarin digitale toegankelijkheid is opgenomen omschrijft de reikwijdte als volgt:

De volgende organen passen de ingevolge het tweede lid aangewezen standaarden voor elektronisch verkeer met de publieke sector toe:

  1. bestuursorganen;
  2. organen, personen en colleges als bedoeld in artikel 1:1, tweede lid, van de Algemene wet bestuursrecht;
  3. rechtspersonen met een wettelijke taak als bedoeld in artikel 91, eerste lid, onder d, van de Comptabiliteitswet.

Ad. a. Op wikipedia vind je een korte omschrijving welke organisaties onder bestuursorganen vallen.

Ad. b. Dit zijn onder andere de organen die met rechtspraak hebben te maken, Raad van State, ombudsmannen, Algemene Rekenkamer, inlichtingen en veiligheidsdiensten.

Ad. c. In de Comptabiliteitswet staat "rechtspersonen voor zover die een bij of krachtens de wet geregelde taak uitoefenen en daartoe geheel of gedeeltelijk worden bekostigd uit de opbrengst van bij of krachtens de wet ingestelde heffingen". Een volledige lijst van RWT op de website van de Algemene Rekenkamer.

Geen sancties?

Nederland is niet het land waar bij overheden sancties worden opgelegd als er iets mis gaat. Ook stapt men in Nederland niet snel naar de rechter als een blinde niet in staat is een website te bedienen. In Amerika daarentegen gebeurt dit steeds vaker. Zo heeft Target.com bijvoorbeeld een schikking getroffen in een rechtzaak. De Europese Richtlijn laat sancties over aan de lidstaten. In Nederland zullen de digitale toegankelijkheidsrichtlijnen voor overheden opgenomen worden in de Wet digitale overheid. Op de wetgevingskalender is de status te volgen van deze wet in wording. Deze wet zal in de vorm van een Algemeen Maatregel van Bestuur (AMvB) voor 23 september 2018 worden bekrachtigd. Status: zie Wetgevingskalender

Toegankelijkheid: meer dan de eigen website

De afgelopen 10 jaar is veel aandacht gestoken in het toegankelijk maken van de website. CMS'en worden steeds beter en nu is het de beurt aan de processen. Ik bedoel hiermee die zaken die niet op de eigen website staan maar waar je als organisatie wel verantwoordelijk voor bent. Een voorbeeld is mijn afvalkalenderonderzoek. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het verzamelen van het huisvuil. Gespecialiseerde bedrijven voeren dit in opdracht van de gemeente uit. De afvalkalender is vaak op de website van betreffend bedrijf geplaatst en niet op de website van de gemeente. Dit hoeft geen probleem te zijn, als je de afvalkalender inclusief het (klik)pad naar de kalender toegankelijk aanbied. In de praktijk gaat het hier nog vaak mis. Ook andere diensten zoals online formulieren, afspraken, vergaderingen moeten toegankelijk zijn, ondanks dat ze op een andere website staan.

En PDF's, video en kaarten?

WCAG 2.0 beschrijft aan welke toegankelijkheidseisen PDF's, video, afbeeldingen en andere interactieve digitale producten moeten voldoen. Voor sommige content geldt dat de techniek of de mogelijkheden nog dermate beperkt of tijdrovend zijn om deze toegankelijk te krijgen dat er uitzonderingen zijn. Deze lijst van uitzonderingen is slechts tijdelijk en welke dit zijn staat beschreven op DigiToegankelijk. Hieronder adviezen hoe je met deze uitzonderingen om kunt gaan.

PDF

PDF's van voor 1 januari 2015 hoef je niet toegankelijk aan te bieden, hoewel overheidsbreed toegankelijkheid al sinds 2008 verplicht is. Pak in ieder geval wel al de PDF's van voor 1 januari 2015 op die veel worden gebruikt of actuele informatie bevatten.

Video

Ondertiteling hoeft onder bepaalde voorwaarden niet. Weet je dat je ondertitelen van video in YouTube en Vimeo tegenwoordig eenvoudig zelf kan doen? Over audiodescriptie, ondertitelen en andere tips wil ik ooit nog een een artikel schrijven.

Geografische digitale kaart

Kaartmateriaal toegankelijk maken kent een aantal terechte obstakels: kleurgebruik bij veel verschillende informatie op de kaart (kaartlagen) en markeren van gebieden. Dat is echt een hele klus.
Lijnen (als dit bijvoorbeeld straten betreft) of punten op een kaart hoeven geen probleem te zijn. Deze zijn meestal eenvoudig in tekst te vertalen.
Zorg ervoor dat ziende toetsenbordgebruikers zonder gebruik van muis de kaart kunnen bedienen. Probeer maar eens de kaart van de bekendmakingen gemeente Gooise Meren te bedienen met het toetsenbord; het werkt! Maak gebruik van de volgende toetsen: Tab, Shift-Tab, pijltjestoetsen en Enter. Alles werkt ook zonder muis, navigeren, in- en uitzoomen en de bekendmakingen bij de locaties opvragen.

Toegankelijkheid: doe het stap voor stap

Men stelt mij wel eens de vraag: "Wat moet ik nu allemaal toegankelijk maken?"
Ik zeg dan: "Alles! Maar prioriteer met wijsheid". Als je regelmatig het gebruik van je website onderzoekt weet je waar de meeste winst te halen valt. Pak vervolgens de lastige dingen ook op; kijk waar de quickwins liggen en geef die de hoogste prioriteit. Streef naar 100% toegankelijkheid, dan is 90 tot 95% heel realistisch! Mijn ervaring is dat als je de lat op 80% legt je slechts 70% krijg. En zoals een conculega mij onlangs in het oor fluisterde, "voel niet de druk van mij, maar die van de bezoeker van de website.".

Regeling en wetgeving

De belangrijkste regelingen rondom digitale toegankelijkheid die Nederland en Nederlandse organisaties raken:

  • Grondwet, Artikel 1
  • Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (WGBH/CZ)
  • VN-verdrag inzake Rechten van de mens met een handicap
  • EU-voorstel: Europese Toegankelijkheidsakte
  • Europese Richtlijn
  • Section 508

Grondwet, Artikel 1

Gelijkheidsbeginsel en discriminatieverbod: "Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld". Dit artikel geldt voor alles en iedereen in Nederland.

Bron: Grondwet
Status: actief sinds 1983

Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (WGBH/CZ)

Bij digitale toegankelijkheid mag geen onderscheid gemaakt worden bij bijvoorbeeld:

  • Werk: arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden.
  • (Beroeps)opleiding: het afnemen van een toets.
  • Openbaar vervoer: aanbieden reisinformatie.
  • Wonen: inschrijven woningzoekende.

Bron: Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte
Status: actief sinds 2003, per 1-1-2017 uitgebreid met goederen en diensten.

VN-verdrag

Enkele zinsneden uit dit verdrag:

  • ...informatie, communicatie en andere diensten,...
  • ...middels elk communicatiemiddel van hun keuze...
  • ...met inbegrip van scholen, huisvesting, medische voorzieningen en werkplekken.
  • ...redelijke aanpassingen...

Op basis van dit verdrag is in Nederland wet en regelgeving aangepast per 1 januari 2017 (WGBH/CZ en Kieswet). Een Algemene maatregel van bestuur (AMvB) gaat verplichte toegankelijkheid regelen. Voor wat betreft digitale toegankelijkheid heeft dit verdrag de juiste bewoording gebruikt: "elk communicatiemiddel". Dat maakt met de huidige technische ontwikkelingen het verdrag tijdloos, in tegenstelling tot een regeling die bijvoorbeeld enkel over websites spreekt.
Via dit verdrag is het mogelijk om een klacht bij het College van de Rechten van de Mens neer te leggen. Het college zal over de kwestie een uitspraak doen. Uit deze uitspraak vloeien geen sancties voort. Mocht een gelijksoortige zaak ooit voor de rechter komen dan is de kans aanwezig dat de rechter de uitspaak van het college overneemt.

Bron: VN-verdrag inzake rechten van personen met een handicap
Status: Eerste kamer heeft vóór ratificatie gestemd (12 april 2016)

EU-voorstel: Europese Toegankelijkheidsakte

Toegankelijkheid van producten en diensten die mensen met een handicap in staat stellen volledig te participeren in de samenleving. Het gaat hierbij om:

  • Computers en besturingssystemen;
  • Digitale tv-diensten en -apparatuur;
  • Telefoniediensten en gerelateerde eindapparatuur;
  • Elektronische boeken;
  • Elektronische handel: webwinkels;
  • Zelfbedieningsapparaten zoals geldautomaten, kaartautomaten en incheckautomaten;
  • Bankdiensten (digitaal en fysiek);
  • Personenvervoer (lucht, rail, weg, water) (digitaal en fysiek)
  • Horeca (digitaal en fysiek).

Veel met name dienstverlenende organisaties krijgen met deze regel te maken. In Nederland loopt er een impactanalyse.

Actuele info

Stappen die inmiddels doorlopen zijn: Commision proposal; National parlemants' opinions; EESC and/or CoR opinions; Draft report; Committee vote.

Stappen die nog moeten worden doorlopen: Trilogua; Submitted to plenary; Voted in plenary; Adoption.

Bron: European Accessibility Act
Status: Informele bijeenkomst (Trilogue) met als doel overeenstemming te bereiken over een pakket amendementen die aanvaardbaar zijn voor de Raad en het Europees Parlement.

Europese richtlijn toegankelijkheid overheidswebsites

Europese Richtlijn over de toegankelijkheid van websites van overheidsinstanties. De Nederlandse overheid zal sterk leunen op deze richtlijn. Op 3 mei 2016 is overeenstemming bereikt over de richtlijn op Europees niveau. Er is wetgeving in de maak waarin digitale toegankelijkheid is opgenomen.

De belangrijkste punten samengevat:

  • Eenduidige regels in Europa.
  • Toegankelijkheid, ongeacht welk device; ook mobiel.
  • Op verzoek moeten oude documenten toegankelijk gemaakt worden.
  • Monitoren van alle overheidswebsites.
  • Reactiesysteem als de website niet toegankelijk is.
  • Toegankelijkheidsverklaring moet aanwezig zijn.

en opvallende punten:

  • Office bestandsformaten en PDF moeten toegankelijk zijn
  • Intranet en extranet moeten toegankelijk zijn.
  • Online betaalsystemen (bijvoorbeeld om parkeerkosten of belasting te betalen) moeten toegankelijk zijn.
  • Live streams moeten binnen 14 dagen na uitzending van ondertiteling worden voorzien.

Een lijst met (tijdelijke!) uitzonderingen is te vinden op Inhoud die niet toegankelijk hoeft te zijn op de website van Logius.

Bronnen:

Status EU: Op 22 december 2016 is deze richtlijnen binnen de EU aangenomen.Uiterlijk 21 maanden later moeten de lidstaten wet en regelgeving geregeld hebben.
Status NL: Zie de mooie tijdlijn op de website DigiToegankelijk van Logius.

Section 508

Section 508 zijn de Amerikaanse toegankelijkheidsrichtlijnen die ook Nederlandse organisaties raken die producten en diensten leveren in de Verenigde Staten. Section 508 verschilt qua regels enigszins van WCAG, de internationale toegankelijkheidsrichtlijnen. Section 508 is een wet terwijl WCAG een set van richtlijnen zijn voor toegankelijke webcontent. Er is een wijziging op komst waarbij WCAG 2.0 in Section 508 wordt opgenomen.

Bron: Section 508 Law
Status: actief sinds 1998